علت اسهال و استفراغ هم‌زمان کودک و زمان مراجعه به پزشک
اسهال و استفراغ هم‌زمان در کودکان یکی از شایع‌ترین دلایل نگرانی والدین است. در بیشتر موارد، علت این وضعیت خطرناک نیست و با مراقبت خانگی ساده برطرف می‌شود؛ اما گاهی همین علائم می‌تواند نشانه‌ی چیزی جدی‌تر باشد. در این مقاله با علت استفراغ و اسهال کودک، راه‌های تشخیص علت استفراغ کودک و مهم‌تر از همه، اینکه چه زمانی استفراغ کودک خطرناک است آشنا می‌شوید.
علت اسهال و استفراغ هم‌زمان کودک چیست؟
بروز هم‌زمان این دو علامت معمولاً به یکی از دلایل زیر برمی‌گردد:
۱. گاستروانتریت ویروسی (آنفلوانزای معده)
شایع‌ترین علت در کودکان است. ویروس‌هایی مانند روتاویروس و نوروویروس به‌راحتی در مهدکودک‌ها و مدارس منتقل می‌شوند و معمولاً با تب خفیف، دل‌درد، استفراغ و اسهال آبکی همراه‌اند.
۲. مسمومیت غذایی
مصرف غذای فاسد یا آلوده می‌تواند طی چند ساعت باعث استفراغ ناگهانی و اسهال شود. معمولاً علائم مسمومیت غذایی سریع‌تر شروع می‌شود و در عرض ۱ تا ۲ روز بهبود می‌یابد.
۳. عفونت باکتریایی گوارشی
باکتری‌هایی مانند سالمونلا یا E.coli می‌توانند علائم شدیدتری از جمله تب بالا، اسهال خونی و دردهای شکمی شدید ایجاد کنند و معمولاً نیاز به ارزیابی پزشک دارند.
۴. حساسیت یا عدم تحمل غذایی
گاهی معرفی یک غذای جدید (مثل شیر گاو، تخم‌مرغ یا گلوتن) به رژیم کودک باعث واکنش گوارشی می‌شود که با حذف آن ماده، علائم برطرف می‌گردد.
۵. عفونت‌های خارج از دستگاه گوارش
جالب است بدانید عفونت گوش میانی، عفونت ادراری و حتی برخی سرماخوردگی‌های شدید هم می‌توانند در کودکان کوچک با استفراغ و بی‌اشتهایی همراه شوند، بدون اینکه مشکل اصلی از معده باشد.
چه زمانی استفراغ کودک خطرناک است؟
در بیشتر موارد نیازی به نگرانی نیست، اما وجود هر یک از علائم زیر به معنای نیاز به مراجعه فوری به پزشک یا اورژانس است:
- استفراغ همراه با خون یا موادی به رنگ قهوه‌ای تیره (شبیه ته‌مانده قهوه)
- اسهال خونی یا مخاطی
- تب بالای ۳۸.۵ درجه در نوزادان زیر ۳ ماه، یا تب بالای ۳۹ درجه در سایر سنین
- بی‌حالی شدید، خواب‌آلودگی غیرعادی یا عدم پاسخ‌گویی مناسب کودک
- درد شدید و مداوم شکم، به‌خصوص اگر در یک نقطه ثابت باشد
- استفراغ فواره‌ای و مکرر که بیش از ۲۴ ساعت ادامه دارد
- نشانه‌های کم‌آبی بدن (در ادامه توضیح داده می‌شود)
- سن زیر ۶ ماه با استفراغ و اسهال هم‌زمان
علائم کم‌آبی بدن که نباید نادیده گرفت
کم‌آبی بدن، خطرناک‌ترین عارضه‌ی اسهال و استفراغ در کودکان است. مراقب این نشانه‌ها باشید:
- کاهش چشمگیر دفعات ادرار (در نوزادان: کمتر از ۳ پوشک خیس در ۲۴ ساعت)
- خشکی دهان و لب‌ها
- گریه بدون اشک
- فرورفتگی ملاج (قسمت نرم سر) در نوزادان
- چشم‌های گود رفته
- بی‌حالی و کاهش سطح هوشیاری
اگر هر کدام از این علائم را مشاهده کردید، بدون معطلی به پزشک مراجعه کنید.
مراقبت‌های اولیه در خانه
پیش از هرگونه مداخله دارویی که باید حتماً با تجویز پزشک باشد، این اقدامات عمومی می‌توانند کمک‌کننده باشند:
- آب‌رسانی مکرر و کم‌حجم: به‌جای دادن یک لیوان آب یکجا، هر ۱۰ تا ۱۵ دقیقه چند قاشق کوچک مایعات (ترجیحاً محلول ORS تجویزشده توسط پزشک) بدهید.
- استراحت کافی: بدن کودک برای مقابله با عفونت به استراحت نیاز دارد.
- پرهیز از غذاهای سنگین و چرب: تا فروکش کردن حالت تهوع، از دادن غذاهای پرچرب، شیرین یا لبنیات پرچرب خودداری کنید.
- عدم قطع خودسرانه شیر مادر: در نوزادان شیرخوار، شیردهی باید ادامه یابد مگر پزشک دستور دیگری بدهد.
بعد از فروکش کردن حالت تهوع، چه غذایی بدهیم؟
وقتی استفراغ کودک متوقف شد و او آمادگی خوردن پیدا کرد، انتخاب غذای مناسب نقش مهمی در روند بهبودی و پیشگیری از بازگشت علائم دارد. برای آشنایی با لیست کامل و اصولی این غذاها، حتماً مقاله‌ی «غذاهای مناسب برای بهبود استفراغ کودک» را مطالعه کنید؛ در آن مقاله به‌طور کامل توضیح داده‌ایم که کودک بعد از استفراغ در چه ساعاتی و با چه ترتیبی باید تغذیه شود.
جمع‌بندی
اسهال و استفراغ هم‌زمان در کودکان معمولاً ناشی از یک عفونت ویروسی خفیف است و با کمی مراقبت و آب‌رسانی مناسب در چند روز برطرف می‌شود. اما شناخت علائم خطر و کم‌آبی بدن به شما کمک می‌کند تا در مواقع لزوم، بدون تأخیر به پزشک مراجعه کنید. به یاد داشته باشید که هیچ‌کدام از موارد ذکرشده در این مقاله جایگزین تشخیص و تجویز پزشک متخصص اطفال نیست.
این مقاله جنبه آموزشی دارد و جایگزین مشاوره پزشکی نیست. در صورت نگرانی درباره سلامت کودک خود، حتماً با پزشک متخصص اطفال مشورت کنید.
نظرات کاربران